Chips of chalet: stelen mag nooit
Duitsers houden van duidelijkheid. Als we de kranten mogen geloven, is jouw staat van dienst er zelfs na 34 jaar waardeloos als je het onderscheid tussen 'mein' en 'dein' uit het oog verliest. Maar zelfs in Duitsland spreken mensen er schande van, als dat reden is voor ontslag op staande voet.
„In Nederland zie ik dat niet zo snel gebeuren", zegt Jan Schoneveld, advocaat van Bos & Van der Burg. Ook hij kan sterke staaltjes vertellen vanuit de rechtszaal. Maar als de werknemer er aan het kortste eind trekt, dan is er altijd wel een sterk argument voor. „Een medewerker die in een chipsfabriek een handje chips in zijn mond propt", zegt Schoneveld, dat klinkt nog onschuldig. „Maar de zaak verandert als je weet dat het personeel aan alle kanten nadrukkelijk is verboden om chips te pakken. Als hij dat ook nog heeft vastgelegd in een duidelijk reglement, dan staat de baas sterk." Andere overtuigende argumenten kunnen de aard van het werk zijn, betoogt Schoneveld. „Het maakt nogal wat uit of een beroepschauffeur wordt betrapt op rijden onder invloed of bijvoorbeeld een schoolmeester. De eerste vliegt misschien meteen de laan uit, terwijl de tweede ermee weg kan komen. Ook in beroepen waarbij discretie vereist is en vaak een bewijs van goed gedrag vereist is, luistert het nauw. Daar gelden voor het personeel strenge veiligheidseisen. En een werknemer bij De Munt die een dubbeltje steelt, hangt al. Die had kunnen weten dat je daar niet zo met geld kunt omgaan. Gek genoeg kun je vaak nog beter een groot bedrag ontvreemden dan een luttel tientje. In dat laatste geval kan de rechter oordelen dat er sprake is van een ziekelijke neiging tot stelen.
Volgens Schoneveld komt stelen op de werkvloer in alle geledingen voor. „In een vorig leven werkte ik bij een woningbouwvereniging waar de directeur een chalet in Zwitserland kocht op kosten Van de zaak. Dat mag natuurlijk helemaal niet." Iedereen zal dat met de advocaat eens zijn. Opmerkelijk veel lezers die op onze oproep reageerden, stellen zich politiek correct op: je hebt ook op het werk met je handen af te blijven van andermans spullen. Maar het hangt ook af van de bedrijf scultuur of een enkel prive-telefoontje of een prive-kopie door de beugel kan.
Jos Meekel van Hoffmann bedrijfsrecherche uit Almere vindt dat de baas het goede voorbeeld moet geven. Zijn er duidelijke regels en treedt hij consequent op tegen misstanden? Hij moet een medewerker aanspreken op fout gedrag en tijdig waarschuwen. Hoffmann ondersteunt organisaties bij preventieve maatregelen, zoals de screening van nieuwe medewerkers en het bespreekbaar maken van integriteit en fraude. Daamaast wijst Hoffmann op interne controlemaatregelen, huisregels, voorbeeldgedrag, email- en internetgedrag en technische beveiligingsmaatregelen zoals zichtbare beveiligingscamera's, poortcontrole, tourniquet. Ook collega's kunnen een corrigerende rol hebben, onder het mom van: als jij steelt, zit je aan mijn brood. Bij hardnekkig gedrag is een (anonieme) melding mogelijk, extern of bij een vertrouwenspersoon in de organisatie. Dat laatste ligt gevoelig. Daarom zijn regelingen of verwijzingen naar een externe anonieme meldlijn (www.meldmisstanden.nl en www.meldmisdrijven.nl) nodig.
Als de baas zich vergaloppeert kunnen werknemers die dat willen melden het best vooraf de ondernemingsraad en de vakbond raadplegen. Meekel: „Bovendien: wie wil werken voor zo'n baas?" „Wie appelen vaart, die appelen eet", zegt bakkersvrouw Martens uit Krommenie. Haar man mocht thuis van alles proeven: brood, koffiebroodjes, heerlijk. En terecht, vindt Martens. „Als je de hele nacht in de hitte sta te bakken omdat het brood om 5 uur bij de (warme) bakker moet zijn, lust je toch wel een vers broodje? Maar wie denk je dat het eerst met een kerststol naar huis ging?", vraagt zij retorisch. „Juist, de chef en nog hoger, want 'we moeten toch proeven of het te vreten is'. " Haar conclusie: „Als het redelijk blijft, maalt niemand erom."
Vertrouwen
Als het toch misgaat, raadt procesjuriste Shirley von Kriegenbergh van FNV Bondgenoten werknemers aan hulp te zoeken. Want zelfs een valselijke beschuldiging van diefstal kan je je baan kosten. Het vertrouwen is dan zoek, zoals dat heet. In zo'n geval kan de werknemers allicht een goede ontslagregeling treffen. „Maar dan moet hij bij de kantonrechter alle argumenten op tafel leggen", zegt Von Kriegenbergh. Het omgekeerde komt ook voor. Een werknemer heeft geen poot om op te staan, bijvoorbeeld omdat de diefstal is vastgelegd op camera. „Dan nog probeer ik er een regeling voor de werknemer uit te slepen. Want eindigt het dienstverband door diefstal, dan heb je geen recht op loon of een werkloosheidsuitkering. Heftig hoor."
Dat besef ontbreekt soms als werknemers zich vergrijpen aan andermans goederen. Zo nam een KLM-medewerker eens een hand cashewnoten uit het bakje van een trolley. Dat is in strijd met de gedragscode van KLM, stelt de FNV-juriste. Hij kreeg daarom ontslag op staande voet. Maar de kantonrechter vond die maatregel te verstrekkend. Hij woog in zijn oordeel mee dat de medewerker 5 jaar goed had gepresteerd, weinig kans op een goede baan had, twee kleine kinderen moest onderhouden en - niet onbelangrijk - berouw had getoond."
Samenvattend zegt Von Kriegenbergh: 1. Leen niets van de baas; 2. Als je wat wilt meenemen van het werk, vraag dan toestemming; 3. Word lid van de vakbond.
TIM BROUWER DE KONING
'Ontslag op staande voet niet praktisch'
Hoe opzichtig een werknemer ook in de fout gaat, stelen van de baas leidt zelden tot ontslag op staande voet. „Een werkgever wil meestal praktisch zijn", zegt advocaat Jan Schoneveld, „en ontslag op staande voet is dat niet."
Een ontslagen werknemer vecht de maatregel vrijwel altijd bij de rechter aan. Volgens Schoneveld kan dat langlopende procedures tot gevolg hebben, met een ongewisse uitkomst. „Als de Hoge Raad het ontslag nietig verklaart, kan de werkgever verplicht worden met terugwerkende kracht 2 jaar salaris te betalen. Liever is een werkgever snel van het gezeur af, via een kort geding. Stelen van de baas leidt meestal wel tot ontslag op staande voet, maar het wordt vaak weer ingetrokken in het kader van een regeling."
Zo kan diefstal op de werkvloer uitdraaien op ontbinding van de arbeidsovereenkomt, met of zonder schuld van de werknemer. Bij ontbinding met schuld krijgt de dader het salaris tot het moment van ontbinding doorbetaald.
