Hoffmann in de Pers

Wie als crimineel uit de gevangenis wil blijven, kan tijdens
het eerste politieverhoor maar beter niet al te uitvoerig op zijn
alibi ingaan. Dat maakt je in de ogen van leugenexpert Stan Walters
namelijk direct verdacht.

"Ingestudeerde verhaaltjes bevatten vaak opvallend veel details", weet de Amerikaan die bekend staat als The Lie Guy, de man die leugens doorziet. In de Verenigde Staten traint hij rechercheurs hoe ze het beste verdachten van de meest gruwelijke feiten aan de tand kunnen voelen. Deze week is hij in Nederland.

"Laat leugenaars vooral hun leugen vertellen", is Walters’ motto. "En
sla ze daar later mee om de oren." Aanvankelijk moet ondervragers
maar meegaan met het verzonnen verhaal of het toneelstukje waarop ze
worden getrakteerd. "Weet je hoeveel verdachten ik wel niet heb gehad
die hun hele medicijnkast tevoorschijn toverde om aan te geven dat ze
echt niet ondervraagd konden worden ", roept Walters tegen een zaal
vol Nederlandse cursisten in Almere. Eigenlijk is dat nog niets.

"Sommigen maken het nog bonter", vervolgt hij, maar hij maakt zijn
zin niet af. Plots grijpt de man naar zijn borst en zakt half in
elkaar. Lachend staat hij daarna weer op. Sommige verdachten zijn
werkelijk tot alles in staat om hun straf te ontkomen, wil hij met
deze demonstratie maar aangeven. Op de cursus ondervraging en
leugendetectie van Hoffmann Bedrijfsrecherche in ’Wie wegkijkt niet
per aan het Almere zijn vooral Nederlandse fraudeexperts afgekomen.
Zij willen antwoord op de brandende vraag hoe ze een leugenaar kunnen
doorzien en hoe ze een fraudeur een bekentenis kunnen ontfutselen.
Moeten ze bijvoorbeeld extra letten op iemands fronsende wenkbrauwen,
trillende handen of starende blikken? Een pasklaar antwoord blijft
uit. Anders dan de James Bondmuziek op de achtergrond doet vermoeden,
leert Walkers hen geen snelle foefjes of trucjes. Sterker nog, de
Amerikaan waarschuwt de cursisten om blind te varen op lichaamstaal.

"Dat wordt makkelijk verkeerd geïnterpreteerd." Wie wegkijkt is niet
per definitie aan het liegen en sommige mensen plukken nu eenmaal
graag aan hun kin als ze praten.

Het is de combinatie van signalen die een leugenaar uiteindelijk door
de mand laat vallen, legt hij uit. "Kijk altijd eerst naar hoe de
verdachte onder gewone omstandigheden gedraagt, hoe hij praat en zit.
Vraag eerst naar alledaagse dingen zodat hij zich ontspant. Pas dan
weet je wanneer zijn gedrag anders wordt onder stress." Liegen is
namelijk stressverhogend en weinig mensen kunnen dit verborgen
houden. De beste methode om leugenaars te ontmaskeren is volgens hem
nog altijd om heel goed te luisteren naar wat ze daadwerkelijk
zeggen. Walters doet een mogelijk liegende verdachte na. "Ik heb het
niet gedaan, ik heb het echt niet gedaan, echt niet." Maar als iemand
het niet gedaan heeft, oppert hij, waarom wordt dit dan zo
nadrukkelijk herhaald? Het vragen om de gebeurtenissen van de dag van
de misdaad in omgekeerde volgorde te vertellen, is een zeer
effectieve techniek om leugenaars te ontmaskeren. Voor iemand die de
waarheid heeft verteld is zoiets niet lastig, zegt hij, maar wie een
verzonnen verhaal heeft opgehangen raakt hiervan geheid in de war.
Het is volgens Walters zaak geen valse bekentenissen uit te lokken.

De rustige, vriendelijke aanpak waarbij de verdachte vooral aan het
woord is, levert volgens hem het meest op. "Dat is ook uit onderzoek
gebleken. Misschien bekent iemand niet direct, maar hij geeft zo wel
aanwijzingen waarop je verder kan rechercheren. Mocht je dan toch de
verkeerde persoon, een onschuldige voor je hebben, dan sta je nog op
goede voet met hem." Walters heeft zelf al menig bekentenis
losgekregen. Toch wordt hij niet gehaat door verdachten. "Ik word
soms jaren later nog door ze opgebeld. Dan vraagt iemand of ik zin
heb om een biertje met hem te drinken. Nou nee, natuurlijk niet, zeg
ik dan, je hebt net vastgezeten voor een dubbele moord." (GPD)

’Wie wegkijkt is niet per definitie aan het liegen’